Bir çocuğu yıkamakla ayrılmış bir bileti satın almak arasında anlam bakımından hiçbir bağlantı yokmuş gibi görünür. Buna rağmen Rusçada bu iki eylem aynı harflerle yazılır: вы́купать birini iyice yıkamak, выкупа́ть ise bir şeyin bedelini ödeyerek satın almak veya geri almak anlamına gelir.
«купа́ть» fiilinden gelen «вы́купать»
İlk hecesi vurgulanan вы́купать, bir insanı veya hayvanı yıkayıp bu işi tamamlamak anlamındaki tamamlanmış görünüşlü bir fiildir.
Надо́ вы́купать ребёнка пе́ред сном. Çocuğu uyumadan önce yıkamak gerekiyor.
Хозя́ин реши́л вы́купать соба́ку. Sahibi köpeği yıkamaya karar verdi.
Ма́ма вы́купала ребёнка. Anne çocuğu yıkadı.
Bu fiilin temelinde “birini yıkamak” anlamındaki купа́ть bulunur:
купа́ть → вы́купать
Купа́ть eylemin sürecini veya tekrarlanmasını, вы́купать ise yıkama işleminin tamamlanmasını vurgular. Bu nedenle вы́купать çoğunlukla çocuklar ve evcil hayvanlarla ilgili cümlelerde karşımıza çıkar.
Para ve satın alma işlemlerindeki «выкупа́ть»
Son hecesi vurgulanan выкупа́ть, bir ürünün, biletin, payın veya rehin bırakılmış eşyanın bedelini ödeyerek alınmasını ifade eder. Bu fiil, tamamlanmış görünüşlü вы́купить fiilinin tamamlanmamış görünüşlü karşılığıdır:
выкупа́ть → вы́купить
Yaygın kullanımlardan bazıları şunlardır:
- выкупа́ть биле́ты — ayrılmış biletlerin ücretini ödeyerek satın almak;
- выкупа́ть зака́з — siparişi teslim alırken ücretini ödemek;
- выкупа́ть до́лю — bir payı satın almak;
- выкупа́ть това́р — ürünün bedelini ödeyerek satın almak;
- выкупа́ть вещь из ломба́рда — rehin bırakılmış eşyayı geri almak.
Örnekler:
Мы бу́дем выкупа́ть биле́ты за́втра. Biletlerin ücretini yarın ödeyerek satın alacağız.
Покупа́тель не успе́л вы́купить зака́з. Alıcı siparişini zamanında satın alıp teslim alamadı.
İkinci örnekte eylem tek ve tamamlanmış bir sonuç olarak düşünüldüğü için вы́купить kullanılmıştır.
Ön ek aynı fakat kelime aileleri farklı
İki fiilin başında da вы- ön eki bulunur. Ancak kelimeleri yalnızca ön eke bakarak anlamlandırmak yanıltıcı olur.
- вы́купать kelimesini купа́ть ve yıkanmakla ilişkilendiriniz;
- выкупа́ть kelimesini вы́куп, ödeme ve satın alma işlemleriyle ilişkilendiriniz.
Cümlede ребёнок, соба́ка, ва́нна veya пе́ред сном bulunuyorsa genellikle yıkama anlamı vardır. Биле́т, зака́з, то́вар, до́ля veya ломба́рд ise para ödenen bir işlemi gösterir.
Alıştırма
Bu kez doğru seçeneği bulmak için yalnızca iki kelimenin anlamını değil, ait oldukları fiil ailelerini de hatırlayınız. Her cümlede önce eylemin banyo ve yıkama ile mi, yoksa ödeme ve satın alma ile mi ilgili olduğunu belirleyiniz. Ardından vurgusu uygun olan biçimi seçiniz.