İki yolu karşılaştırdığımızda biri diğerinden у́же, yani daha dar olabilir. Gideceğimiz mağaza уже́ kapandıysa artık geç kalmışızdır. İlk kelime bir karşılaştırma yapar, ikincisi ise olayın beklenenden önce gerçekleştiğini veya artık gerçekleşmiş olduğunu bildirir.
Genişlik karşılaştıran «у́же»
İlk hecesi vurgulanan у́же, “dar” anlamındaki у́зкий sıfatının karşılaştırma biçimidir. Türkçede “daha dar” şeklinde karşılanır.
Э́та дверь у́же окна́. Bu kapı pencereden daha dardır.
Но́вая доро́га у́же, чем ста́рая. Yeni yol eskisinden daha dardır.
Кори́дор здесь у́же. Koridor burada daha dardır.
Cümlede iki nesne karşılaştırılıyorsa veya чем yapısı kullanılıyorsa у́же biçimi beklenebilir. Karşılaştırılan ikinci unsur her zaman açıkça söylenmeyebilir. Здесь у́же denildiğinde başka bir yere göre daha dar olduğu bağlamdan anlaşılır.
Gerçekleşmiş bir olayı bildiren «уже́»
Son hecesi vurgulanan уже́, “artık”, “çoktan” veya “şimdiden” anlamlarında kullanılan son derece yaygın bir zarftır.
Я уже́ до́ма. Artık evdeyim.
Они́ уже́ поу́жинали. Onlar akşam yemeklerini çoktan yediler.
Уро́к уже́ нача́лся. Ders çoktan başladı.
Магази́н уже́ закры́т. Mağaza artık kapalıdır.
Bu kelime, konuşma anına kadar bir durumun başlamış veya tamamlanmış olduğunu gösterir. Karşıt anlamlı yapılarda sıklıkla ещё не kullanılır:
Я уже́ гото́в, а он ещё не гото́в. Ben artık hazırım ama o henüz hazır değil.
Aynı cümlede iki okunuş
İki biçim aynı cümlede de bulunabilir:
Э́та у́лица у́же, а магази́н уже́ закры́т. Bu sokak daha dar ama mağaza çoktan kapandı.
Burada ilk kelime sokağın genişliğini başka bir sokakla karşılaştırır. İkinci kelime ise mağazanın kapanma durumunun gerçekleştiğini bildirir.
Okurken kendinize şu iki sorudan birini sorabilirsiniz:
- “Neye göre daha dar?” sorusunun cevabı varsa у́же;
- “Bu olay artık gerçekleşti mi?” sorusunun cevabı varsa уже́.
Alıştırma
Bu alıştırmada bazı cümleler iki nesnenin genişliğini karşılaştırıyor, bazıları ise tamamlanmış bir eylemi veya değişmiş bir durumu bildiriyor. Seçeneği işaretlemeden önce cümlede gizli ya da açık bir karşılaştırma bulunup bulunmadığını kontrol ediniz. Karşılaştırma yoksa zaman anlamına odaklanınız.