Сесть на дие́ту Rusçada bir beslenme düzenine veya belirli yiyecek kısıtlamalarına başlamaya karar vermek demektir. İfade kelimesi kelimesine çevrildiğinde “diyetin üzerine oturmak” gibi görünür; ancak burada gerçek bir oturma eylemi yoktur.
Karar anı ve devam eden durum
Rusçada diyete başlama ile diyeti sürdürme farklı fiillerle anlatılır:
- сесть на дие́ту — diyete başlamak;
- сиде́ть на дие́те — diyette olmak ve bu düzeni sürdürmek.
Birinci fiil tamamlanmış görünüştedir ve başlangıç kararını öne çıkarır. İkinci fiil ise devam eden durumu anlatır.
Она́ реши́ла сесть на дие́ту. — Diyete başlamaya karar verdi.
Она́ уже́ ме́сяц сиди́т на дие́те. — Bir aydır diyette.
Bu fark Türkçede çoğunlukla “başlamak” ve “diyette olmak” ifadeleriyle gösterilir.
Aynı ayrım gelecek ve geçmiş zamandaki cümlelerde de korunur:
За́втра я ся́ду на дие́ту. — Yarın diyete başlayacağım.
В про́шлом ме́сяце я се́ла на дие́ту. — Geçen ay diyete başladım.
Я давно́ сижу́ на дие́те. — Uzun zamandır diyetteyim.
Ся́ду birinci tekil şahsın gelecek zaman biçimidir. Rusça öğrenenler bazen bunu düzenli bir fiilmiş gibi kurmaya çalışır; oysa сесть fiilinin gelecek zaman çekiminde kök değişir: я ся́ду, ты ся́дешь, он ся́дет. Bu kısa bilgi ifadeyi gerçek konuşmada tanımak için yeterlidir; bütün çekim tablosunu ezberlemek gerekmez.
На edatı neden kullanılıyor?
Rusçada сесть fiili yalnızca bir sandalyeye oturmak anlamına gelmez. Bir faaliyete veya belirli bir düzene başlamayı da anlatabilir:
сесть за рабо́ту — işe koyulmak;
сесть за уче́бники — ders çalışmaya başlamak;
сесть на дие́ту — diyete başlamak.
Bu birleşimleri tek tek Türkçeye “oturmak” fiiliyle çevirmek doğru değildir. Ortak düşünce, kişinin yeni bir duruma geçmesi ve kendisini belirli bir faaliyet ya da düzene yöneltmesidir.
Ancak edatlar rastgele değiştirilemez. Bir sandalyeye oturmak da сесть на стул biçiminde kurulur; işe koyulmak ise сесть за рабо́ту olur. Diyet için yerleşmiş birleşim на дие́туdur. Сесть в дие́ту veya сесть за дие́ту biçimleri kullanılmaz.
Günlük konuşmada nasıl kullanılır?
— Бу́дешь торт?
— Pasta ister misin?
— Нет, я с понеде́льника се́ла на дие́ту.
— Hayır, pazartesiden beri diyete başladım.
Başka örnekler:
Врач посове́товал ему́ сесть на дие́ту. — Doktor ona diyete başlamasını tavsiye etti.
Я уже́ неде́лю сижу́ на дие́те. — Bir haftadır diyetteyim.
Она́ не хо́чет сади́ться на стро́гую дие́ту. — Sıkı bir diyete başlamak istemiyor.
Bu cümledeki сади́ться fiili kararı veya geçiş sürecini tekrar eden ya da tamamlanmamış bir eylem olarak gösterebilir.
Bir kişinin diyeti bıraktığını söylemek için сойти́ с дие́ты ifadesi duyulabilir. Daha tarafsız bir anlatımda переста́ть соблюда́ть дие́ту yani “diyeti uygulamayı bırakmak” denir. Сесть на дие́ту başlangıcı, сиде́ть на дие́те devam eden dönemi, сойти́ с дие́ты ise bu düzenin sona ermesini gösterir.
Her beslenme kararı aynı anlama gelmez
Сесть на дие́ту genellikle kişinin beslenmesini bilinçli biçimde sınırlandıracağını düşündürür. Buna karşılık yalnızca daha sağlıklı beslenmeye karar veren biri я реши́ла пра́вильно пита́ться diyebilir. Bu cümle “Sağlıklı beslenmeye karar verdim” anlamındadır ve mutlaka katı bir diyet uygulandığını göstermez.
Benzer şekilde я худе́ю “Kilo veriyorum” veya “Zayıflıyorum” demektir. Kişi kilo vermek için diyete başlamış olabilir; fakat spor yapıyor veya başka bir yöntem uyguluyor da olabilir. Bu nedenle я худе́ю ile я сижу́ на дие́те her zaman birbirinin yerine geçmez.
Türkçedeki doğal karşılık
Türkçede en doğal karşılıklar “diyete başlamak” ve “diyete girmek”tir. Сесть на дие́ту ifadesinin içinde bir ulaşım aracına binme veya diyetin üstüne oturma anlamı aranmaz.
Türkçedeki “diyete girmek” ifadesinden hareket ederek Rusçada войти́ в дие́ту demek doğal değildir. İki dil aynı durumu farklı hareket görüntüleriyle anlatır: Türkçede diyete “girilir” Rusçada ise diyete “oturulur.”
İfade çoğunlukla kilo verme amacıyla ilişkilendirilse de Rusçada doktorun önerdiği belirli bir beslenme düzenine başlamak için de kullanılabilir. Cümlenin kendisi diyetin nedenini veya sağlık açısından doğru olup olmadığını açıklamaz; yalnızca yeni beslenme düzeninin başladığını bildirir.