Rusça се́рдце не лежи́т ifadesi bir kişiye karşı yakınlık hissedilmediğini veya bir işle uğraşma isteğinin bulunmadığını anlatır. Kalbin fiziksel konumuyla ilgisi yoktur. Konuşan kişi çoğu zaman kararını mantıklı bir gerekçeyle değil içinden gelen bir isteksizlik veya güvensizlikle açıklar.
Bir insana da bir işe de söylenebilir
Bu ifadeden sonra genellikle к edatı kullanılır. К edatı Rusçada yönelme hali ister:
У меня́ се́рдце не лежи́т к э́тому челове́ку. — Bu kişiye içim ısınmıyor.
У меня́ се́рдце не лежи́т к э́той рабо́те. — Bu işi yapmak içimden gelmiyor.
У неё се́рдце не лежи́т к перее́зду. — Taşınmaya gönlü yok.
Birinci örnekte bir insana karşı sempati veya güven eksikliği vardır. İkinci ve üçüncü örneklerde ise bir işe ya da karara yönelik isteksizlik anlatılır.
Neden doğrudan не нра́вится denilmiyor?
Мне не нра́вится daha açık ve doğrudan bir değerlendirmedir: “Bunu beğenmiyorum.” Се́рдце не лежи́т ise daha sezgisel bir duyguyu ifade eder. Kişi karşısındakinin kötü olduğunu söylemez; yalnızca ona yakınlık duymadığını belirtir. Aynı şekilde bir işin yanlış olduğunu iddia etmeden o işe karşı istek hissetmediğini söyleyebilir.
Bu nedenle ifade bazen eleştiriyi yumuşatır:
Предложе́ние хоро́шее, но у меня́ к нему́ се́рдце не лежи́т. — Teklif iyi ama nedense içime sinmiyor.
Burada konuşan kişi teklifin nesnel olarak kötü olduğunu değil kendisine uygun gelmediğini anlatır.
Türkçedeki karşılık bağlama göre değişir
Rusça ifadenin tek bir Türkçe karşılığı yoktur:
- bir insan için: “İçim ısınmıyor”;
- bir karar için: “İçime sinmiyor”;
- bir iş için: “İçimden gelmiyor”;
- zorunlu bir seçim için: “Gönlüm razı olmuyor.”
Bu karşılıkların hepsi duygusal bir isteksizlik taşır; fakat aralarındaki ton farkı bağlama göre önem kazanır.
Örneğin yeni tanışılan biri hakkında к нему́ се́рдце не лежи́т denildiğinde “O kötü bir insan” şeklinde kesin bir suçlama yapılmaz. Konuşan kişi yalnızca güven veya yakınlık hissedemediğini söyler. Bir iş teklifi için kullanıldığında ise şartlar iyi görünse bile kişinin o işi yapmak istemediğini anlatabilir.
Се́рдце yerine душа́ kullanılabilir mi?
Rusçada душа́ не лежи́т ifadesi de vardır ve çoğu durumda aynı düşünceyi verir:
У меня́ душа́ не лежи́т к э́тому де́лу. — Bu işi yapmak içimden gelmiyor.
Се́рдце не лежи́т özellikle kişisel duygular ve insanlar hakkında doğal duyulabilir. Душа́ не лежи́т ise bir faaliyet, iş veya karar karşısındaki içsel isteksizliği anlatırken sıkça kullanılır. Kesin bir sınır yoktur; iki ifade birçok bağlamda birbirinin yerine geçebilir.
Konuşma içinde nasıl duyulur?
— Почему́ ты не хо́чешь принима́ть э́то предложе́ние?
— Bu teklifi neden kabul etmek istemiyorsun?
— Не зна́ю. У меня́ к нему́ се́рдце не лежи́т.
— Bilmiyorum. İçime sinmiyor.
Başka bir örnekte ifade bir kişiye yönelir:
Он ве́жливый и у́мный, но се́рдце к нему́ не лежи́т. — Kibar ve akıllı biri ama ona içim ısınmıyor.
Rusçada kelime sırası değişebilir: у меня́ к нему́ се́рдце не лежи́т ve у меня́ се́рдце к нему́ не лежи́т biçimleri aynı temel anlamı verir. Önemli olan к кому́? veya к чему́? sorusunun yönelme haliyle cevaplanmasıdır.
İnsanlardan söz ederken yönelme hali şu biçimlerde görülür:
- к э́тому челове́ку — bu insana;
- к но́вому колле́ге — yeni iş arkadaşına;
- к нему́ — ona.
İşler ve kararlar için de aynı yapı korunur:
- к э́той рабо́те — bu işe;
- к тако́му реше́нию — böyle bir karara;
- к перее́зду — taşınmaya.
Türkçe konuşanların yapabileceği tipik hata, к edatından sonra sözcüğü sözlük biçiminde bırakmaktır. Rusçada к э́тот челове́к denmez; doğru biçim к э́тому челове́ку olur.
İfadenin olumlu biçimi var mı?
Rusçada се́рдце лежи́т к кому́-ли́бо denebilir ve bu, bir kişiye veya uğraşa karşı doğal yakınlık duymayı anlatır. Bununla birlikte olumsuz biçim се́рдце не лежи́т günlük konuşmada daha sık fark edilir çünkü insan genellikle açıklayamadığı isteksizliğini dile getirmek için bu ifadeye başvurur.
У неё се́рдце лежи́т к му́зыке. — Müziğe doğal bir ilgisi ve yatkınlığı var.
Bu kullanım yalnızca “müziği seviyor” demekten biraz daha güçlüdür; kişinin gönülden gelen bir eğilimini anlatır.
Се́рдце не лежи́т kesin bir nefret bildirmez. Daha çok insanın açıklamakta zorlandığı içsel mesafeyi ve gönülsüzlüğü anlatır. Bu nedenle günlük Rusçada kişisel seçimlerden ilişkiler hakkındaki düşüncelere kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir.