Bir telefon, anahtar veya belge пропа́сть, yani kaybolabilir. Dağlık bir yerde yürüyen insanın karşısına ise derin bir про́пасть, yani uçurum çıkabilir. Bu iki kelime yalnızca vurgu bakımından değil, dil bilgisi açısından da birbirinden ayrılır: biri isim, diğeri fiildir.
Kaybolmak anlamındaki «пропа́сть»
İkinci hecesi vurgulanan пропа́сть, “kaybolmak”, “ortadan yok olmak” veya “bulunamaz hale gelmek” anlamında kullanılan tamamlanmış görünüşlü bir fiildir.
Ключи́ мо́гут пропа́сть. Anahtarlar kaybolabilir.
Мой па́спорт куда́-то пропа́л. Pasaportum bir yerde kayboldu.
По́сле дождя́ сигна́л мо́жет пропа́сть. Yağmurdan sonra sinyal kaybolabilir.
Fiilin bazı önemli biçimleri şöyledir:
- пропаду́ — kaybolacağım;
- пропадёт — kaybolacak;
- пропа́л — kayboldu, eril;
- пропа́ла — kayboldu, dişil;
- пропа́ли — kayboldular.
Fiilden önce мо́жет, бои́тся, не должно́ gibi başka bir fiil veya yardımcı yapı bulunması, burada пропа́сть biçiminin kullanıldığını anlamayı kolaylaştırır.
Uçurum anlamındaki «про́пасть»
İlk hecesi vurgulanan про́пасть, çok derin ve dik bir uçurumu ifade eden dişil bir isimdir.
Глубо́кая про́пасть была́ пе́ред на́ми. Önümüzde derin bir uçurum vardı.
Они́ стоя́ли на краю́ про́пасти. Uçurumun kenarında duruyorlardı.
Маши́на чуть не упа́ла в про́пасть. Araba az kalsın uçuruma düşüyordu.
Kelime mecazlı anlatımlarda da kullanılabilir. Ме́жду ни́ми це́лая про́пасть ifadesi, iki insanın düşünceleri, yaşamları veya toplumsal konumları arasında çok büyük bir fark bulunduğunu anlatır.
Günlük konuşmada про́пасть де́нег veya про́пасть рабо́ты gibi yapılarla “çok büyük miktar” anlamına da rastlanabilir. Ancak başlangıç seviyesinde önce temel “uçurum” anlamını öğrenmek yeterlidir.
Cümlenin yapısı doğru okumayı gösterir
Про́пасть bir isim olduğu için önüne глубо́кая, большая, опа́сная gibi sıfatlar gelebilir. Ayrıca у про́пасти, в про́пасть, над про́пастью gibi çekimli biçimlerde kullanılır.
Пропа́сть ise bir eylem bildirir. Bir eşyanın, kişinin, sesin veya bağlantının ortadan kaybolması anlatılıyorsa vurgu ikinci heceye taşınır.
Alıştırma
Bu çalışmada bazı cümlelerde kaybolan eşyalarla, bazılarında ise gerçek bir uçurumla karşılaşacaksınız. Doğru cevabı yalnızca kelimenin yakınındaki sözcüklere bakarak değil, cümlenin tamamında anlatılan olayı düşünerek seçiniz. Böylece yazılışları aynı olan isim ve fiili birbirinden ayırabilirsiniz.