Aynı ürünün fişlerini birkaç ay arayla karşılaştırdığınızda rakamların düzenli biçimde yükseldiğini görebilirsiniz. Rusçada bu sürekli değişim це́ны расту́т diye anlatılır: fiyatlar artıyor.
Расту́т gerçek anlamıyla çocukların, bitkilerin veya canlıların büyümesini bildirebilir. Fiyatlarla kullanıldığında büyüyen şey fiziksel boyut değil sayısal değerdir. Bu ifade ani bir sıçramadan çok devam eden yükselişi anlatmaya uygundur; artış çok hızlı ve şaşırtıcıysa це́ны взлете́ли daha güçlü bir etki yaratır.
Расти́ fiili nelerle kullanılabilir?
Fiilin temel anlamı canlı bir varlığın büyümesidir:
Ребёнок растёт. — Çocuk büyüyor.
Де́рево растёт. — Ağaç büyüyor.
Sayısal değerler ve soyut göstergeler de Rusçada “büyüyebilir”:
Це́ны расту́т. — Fiyatlar artıyor.
До́ходы расту́т. — Gelirler artıyor.
Спро́с растёт. — Talep artıyor.
Интере́с к языку́ растёт. — Dile olan ilgi artıyor.
Rusça öğrenirken расти́ fiilini yalnızca çocukların veya bitkilerin fiziksel büyümesiyle sınırlandırmamak gerekir. Miktarı, düzeyi veya önemi artan birçok şey bu fiille kullanılabilir.
Süreç ile sonuç arasındaki fark
Це́ны расту́т şimdiki zamanda devam eden veya düzenli olarak tekrarlanan artışı gösterir. Це́ны вы́росли ise belirli bir dönemde ortaya çıkan sonucu bildirir:
Це́ны расту́т ка́ждый ме́сяц. — Fiyatlar her ay artıyor.
За после́дний год це́ны вы́росли. — Son bir yılda fiyatlar arttı.
Це́ны продолжа́ют расти́. — Fiyatlar artmaya devam ediyor.
К весне́ це́ны мо́гут вы́расти. — İlkbahara kadar fiyatlar artabilir.
Расту́т süreçtir; вы́росли elde edilen sonuçtur. Gelecekteki olası sonuç için вы́расти kullanılabilir.
Це́ны расту́т ile це́ны взлета́ют aynı değil
Це́ны расту́т artışın genel ve tarafsız anlatımıdır. Це́ны взлета́ют ise fiyatların çok hızlı ve dikkat çekici biçimde yükseldiğini vurgular. Her artış bir “uçuş” değildir.
Bir ürünün fiyatı aylar boyunca yavaşça yükseliyorsa це́ны постепе́нно расту́т doğaldır. Fiyat birkaç gün içinde büyük ölçüde artarsa це́ны ре́зко взлете́ли denilebilir.
Це́ны повыша́ются da tarafsız bir seçenektir. Ancak kimin fiyatı artırdığı belirtilirse geçişli fiil kullanılır:
Магази́н повы́сил це́ны. — Mağaza fiyatları artırdı.
Це́ны в магази́не повы́сились. — Mağazadaki fiyatlar arttı.
Це́ны расту́т. — Fiyatlar artıyor.
Birinci cümlede artışı yapan kurum bellidir. Diğer iki cümlede fiyat değişiminin kendisi ön plandadır.
Hangi ürünün fiyatı artıyor?
Ürün veya hizmet на edatıyla belirtilir:
Це́ны на проду́кты расту́т. — Gıda fiyatları artıyor.
Це́ны на жи́льё продолжа́ют расти́. — Konut fiyatları artmaya devam ediyor.
Вы́росли це́ны на биле́ты. — Bilet fiyatları arttı.
Genel soru це́ны на что? biçimindedir. На edatından sonra belirtme hali gelir. Kelime sırası vurguya göre değişebilir; fakat öğrenmenin ilk aşamasında це́ны на проду́кты расту́т yapısı açık ve güvenlidir.
Artışın nedeni и́з-за veya в свя́зи с yapısıyla eklenebilir:
Це́ны расту́т и́з-за инфля́ции. — Fiyatlar enflasyon yüzünden artıyor.
В свя́зи с ро́стом расхо́дов це́ны повы́сились. — Giderlerin artması nedeniyle fiyatlar yükseldi.
Yüzde ve kat bildiren yapılar
Це́ны вы́росли на де́сять проце́нтов. — Fiyatlar yüzde on arttı.
Це́ны вы́росли в два ра́за. — Fiyatlar iki katına çıktı.
На де́сять проце́нтов artış miktarını, в два ра́за ise yeni değerin eski değere oranını gösterir. “İki kat arttı” düşüncesini Rusçada aktarırken bu iki yapının karıştırılması yanlış hesaplamaya yol açabilir.
Günlük bir konuşmada ifade oldukça sade duyulur:
— Почему́ мы ста́ли тра́тить бо́льше?
— Neden daha fazla harcamaya başladık?
— Потому́ что це́ны на проду́кты постоя́нно расту́т.
— Çünkü gıda fiyatları sürekli artıyor.
Türkçede “fiyatlar büyüyor” yerine “fiyatlar artıyor” denir. Rusçada ise расти́ hem fiziksel büyümeyi hem de sayısal yükselişi doğal biçimde anlatır. Це́ны расту́т sakin ve genel bir artış bilgisidir; artışın hızını ve büyüklüğünü anlatmak için cümleye ayrıca бы́стро, ме́дленно, постепе́нно veya ре́зко gibi sözcükler eklenir.