На де́реве сиде́ли со́рок соро́к. Bu cümle “Ağaçta kırk saksağan oturuyordu” anlamına gelir. Birinci со́рок 40 sayısıdır. İkinci соро́к ise “saksağan” anlamındaki соро́ка isminin çoğul tamlayan biçimidir. Aynı harf dizisi tek bir cümlede iki ayrı vurgu ve görevle kullanılmıştır.
Sayı olan «со́рок»
İlk hecesi vurgulanan со́рок, 40 sayısını ifade eder.
Мне со́рок лет. Kırk yaşındayım.
В ко́мнате со́рок сту́льев. Odada kırk sandalye var.
Она́ прочита́ла со́рок страни́ц. Kırk sayfa okudu.
Rusçada 40 sayısından sonra isim çoğul tamlayan durumunda kullanılır:
- со́рок челове́к — kırk kişi;
- со́рок мину́т — kırk dakika;
- со́рок рубле́й — kırk ruble;
- со́рок соро́к — kırk saksağan.
Sayı çekimlendiğinde biçimi değişebilir:
До сорока́ мину́т. Kırk dakikaya kadar.
О́коло сорока́ челове́к. Yaklaşık kırk kişi.
Ancak yalın ve belirtme durumunda temel biçim со́рок olarak kalır.
Saksağanlardan söz eden «соро́к»
Son hecesi vurgulanan соро́к, siyah-beyaz tüyleri ve uzun kuyruğuyla bilinen “saksağan” anlamındaki соро́ка isminin çoğul tamlayan biçimidir.
Kelimenin temel biçimleri:
- соро́ка — saksağan;
- соро́ки — saksağanlar;
- соро́к — saksağanların veya belirli sayıdaki saksağan;
- соро́кам — saksağanlara.
Örnekler:
В па́рке мно́го соро́к. Parkta çok sayıda saksağan var.
Я уви́дел пять соро́к. Beş saksağan gördüm.
У э́тих соро́к дли́нные хвосты́. Bu saksağanların uzun kuyrukları var.
Соро́к biçimi çoğunlukla пять, де́сять, мно́го, не́сколько veya нет gibi kelimelerden sonra ortaya çıkar. Bu nedenle onu tek başına değil, cümlenin dil bilgisi içinde değerlendirmek gerekir.
«Со́рок соро́к» neden doğrudur?
Rusçada 5 ve üzerindeki sayılardan sonra isim çoğul tamlayan durumuna girer. Соро́ка kelimesinin bu durumdaki çoğul biçimi соро́к olduğundan “kırk saksağan” ifadesi со́рок соро́к olur.
İlk kelime “kaç tane?” sorusuna, ikinci kelime “ne?” sorusuna cevap verir:
- со́рок — kaç tane olduğunu gösterir;
- соро́к — sayılan kuşları adlandırır.
Bu kısa ifade, Rusçada vurgu ile dil bilgisi arasındaki ilişkiyi gösteren oldukça akılda kalıcı bir örnektir.
Alıştırma
Cümlede bir yaş, fiyat, süre veya miktar belirtiliyorsa ilk hecesi vurgulanan sayı gerekir. Parkta, ağaçta veya kuşlarla ilgili bir anlatım varsa соро́ка kelimesinin çekimli biçimini arayınız. Özellikle sayılardan ve miktar bildiren kelimelerden sonra gelen соро́к biçimine dikkat ediniz.