Maaş hesaba gelir; kira, faturalar ve beklenmedik bir tamirden sonra ortada neredeyse hiçbir şey kalmaz. Rusça bu durumu kısa ve canlı biçimde де́ньги ушли́ sözleriyle özetleyebilir. Para kendi isteğiyle evden ayrılmamıştır; harcanmış, ödenmiş veya hesaptan çıkmıştır.
İfade çoğu zaman paranın nereye harcandığını açıklayan bir tamamlayıcıyla kullanılır. Ancak tek başına söylendiğinde de paranın artık elde olmadığını ve bunun hızlı gerçekleşmiş olabileceğini hissettirir. Türkçedeki “para gitti” sözüne çok yakındır; bağlam bazen sıradan bir harcamayı, bazen de pişmanlık duyulan büyük bir kaybı anlatır.
Paranın hangi amaçla harcandığı
Para belirli bir ihtiyaç için kullanıldıysa на edatıyla amaç belirtilir:
Все де́ньги ушли́ на ремо́нт. — Bütün para tadilata gitti.
Бо́льшая часть зарпла́ты ушла́ на аренду́. — Maaşın büyük bölümü kiraya gitti.
Мно́го де́нег ушло́ на лече́ние. — Tedaviye çok para harcandı.
İlk cümlede özne çoğul де́ньги olduğu için ушли́ kullanılır. İkinci cümlede özne часть olduğu için fiil dişil tekil ушла́ olur. Üçüncü cümlede miktar yapısı bulunduğu için nötr tekil ушло́ kullanılması doğaldır.
Bu yapı çoğu zaman konuşanın harcamanın büyüklüğünü fark ettiğini hissettirir. Все де́ньги ушли́ на ремо́нт yalnızca ödeme bilgisini değil tadilatın beklenenden pahalı olduğu düşüncesini de taşıyabilir.
Bankadan çıkan para
Де́ньги ушли́ со счёта dendiğinde para banka hesabından çıkmıştır. Ancak alıcıya ulaşıp ulaşmadığı ayrıca belirtilmeyebilir:
Де́ньги уже́ ушли́ со счёта. — Para hesaptan çıktı.
Платёж ушёл, но получа́тель его́ ещё не ви́дит. — Ödeme gönderildi ama alıcı henüz görmüyor.
Перево́д ушёл вчера́ ве́чером. — Para transferi dün akşam gönderildi.
Bankacılık bağlamında ушёл bazen işlemin gönderici tarafından tamamlandığını anlatır. Paranın karşı hesaba geçtiğinden emin olmak için де́ньги поступи́ли на счёт yani “para hesaba geçti” ifadesi kullanılır.
Bu ayrım özellikle ödeme hakkında konuşurken önemlidir:
- де́ньги ушли́ со счёта — para gönderenin hesabından çıktı;
- де́ньги поступи́ли на счёт — para alıcının hesabına geçti;
- де́ньги верну́лись — para geri geldi.
Harcandı mı kayboldu mu?
Yakın görünen ifadeler aynı bilgiyi vermez:
Де́ньги зако́нчились. — Para bitti.
Де́ньги потра́тили. — Parayı harcadılar.
Де́ньги пропа́ли. — Para kayboldu.
Де́ньги ушли́ на поку́пки. — Para alışverişe gitti.
Зако́нчились elde para kalmadığını bildirir fakat nereye harcandığını söylemez. Потра́тили harcama eylemini yapan insanlara odaklanır. Пропа́ли ise paranın açıklanamayan biçimde kaybolduğu veya çalındığı düşüncesini doğurabilir. Ушли́ на yapısı paranın kullanıldığı alanı öne çıkarır.
Bazen konuşan kişi harcamaların farkına geç varır:
Я не заме́тила, как ушли́ все де́ньги. — Bütün paranın nasıl harcandığını fark etmedim.
Bu cümlede para plansız veya küçük harcamalarla tükenmiş olabilir. Doğrudan hırsızlık anlamı yoktur.
Ev bütçesinden kısa bir konuşma
— Почему́ в э́том ме́сяце ничего́ не оста́лось?
— Bu ay neden hiçbir şey kalmadı?
— Мно́го де́нег ушло́ на кварти́ру и маши́ну.
— Ev ve araba için çok para harcandı.
— Зна́чит, в сле́дующем ме́сяце на́до лу́чше плани́ровать расхо́ды.
— Demek ki gelecek ay giderleri daha iyi planlamamız gerekiyor.
İfade işletmelerde ve projelerde de kullanılabilir:
Полови́на бюдже́та ушла́ на рекла́му. — Bütçenin yarısı reklama gitti.
На разрабо́тку ушло́ бо́льше де́нег, чем мы ожида́ли. — Geliştirme için beklediğimizden daha fazla para harcandı.
İkinci cümlede harcanan miktar ön plandadır ve на что? bölümü cümlenin başına alınmıştır.
Türkçede “para gitti” ve “bütün para kiraya gitti” ifadeleri bulunduğu için Rusça mecaz kolay anlaşılır. Yine de banka işlemlerinde де́ньги ушли́ sözünün “para alıcıya kesin ulaştı” anlamına gelmediğini unutmamak gerekir. Günlük harcamalarda ise ifade paranın nereye yöneldiğini ve artık elde bulunmadığını doğal biçimde anlatır.