Батаре́я се́ла Rusçada bataryanın veya pilin enerjisinin tükendiğini anlatan günlük bir ifadedir. Batarya bir yere oturmamıştır ve hapse de girmemiştir. Сесть fiili burada gücünü kaybetmek ve artık çalışacak yeterli enerjiye sahip olmamak anlamında kullanılır.
Aynı fiil üç farklı görüntü
Rusça сесть fiili farklı cümlelerde tamamen farklı anlamlara gelebilir:
Она́ се́ла на стул. — Sandalyeye oturdu.
Он сел в тюрьму́. — Hapse girdi.
Батаре́я се́ла. — Bataryanın şarjı bitti.
Fiilin biçimi öznenin cinsiyetine göre değişir. Батаре́я dişil bir isim olduğu için се́ла biçimi kullanılır. Doğru söyleyiş батаре́я се́ла olur.
Bu üç örnek aynı fiilin anlamını yalnızca sözlükten seçmenin mümkün olmadığını gösterir. Сесть fiilinin gerçek karşılığı, özneye ve devamındaki sözcüklere göre anlaşılır. İnsan bir sandalyeye oturur, hüküm giymiş biri hapse girer, batarya ise enerjisini kaybeder.
Telefon da “oturabilir”
Ruslar yalnızca batarya için değil cihazın kendisi için de сесть fiilini kullanır:
У меня́ сел телефо́н. — Telefonumun şarjı bitti.
Аккумуля́тор ма́шины сел. — Arabanın aküsü bitti.
Батаре́йки в пу́льте се́ли. — Kumandanın pilleri bitti.
Ноутбу́к ско́ро ся́дет. — Dizüstü bilgisayarın şarjı yakında bitecek.
Eril телефо́н ve аккумуля́тор ile сел, çoğul батаре́йки ile се́ли, dişil батаре́я ile се́ла kullanılır.
Günlük konuşmada cihazın adı doğrudan özne yapılabilir:
У меня́ се́ли нау́шники. — Kulaklığımın şarjı bitti.
Планше́т сел в доро́ге. — Tabletin şarjı yolda bitti.
У́мные часы́ се́ли за оди́н день. — Akıllı saatin şarjı bir günde bitti.
Bir cihazın gerçekten bozulduğu anlamı çıkmaz. Çoğu durumda cihaz şarj edildiğinde yeniden çalışacaktır.
Се́ла ile разряди́лась arasındaki fark
Батаре́я разряди́лась daha açık ve teknik bir anlatımdır: batarya deşarj olmuştur. Батаре́я се́ла ise günlük konuşmada çok yaygındır. İki cümle aynı temel durumu anlatabilir; ancak ikincisi daha konuşma diline yakındır.
Şarj henüz tamamen bitmediyse батаре́я сади́тся denebilir. Bu ifade enerjinin azalmakta olduğunu bildirir:
Батаре́я бы́стро сади́тся. — Bataryanın şarjı hızlı tükeniyor.
Батаре́я се́ла. — Bataryanın şarjı bitti.
Батаре́я разряди́лась. — Batarya deşarj oldu.
Birinci cümlede süreç devam eder. İkinci ve üçüncü cümlelerde sonuç ortaya çıkmıştır.
Kısa bir diyalogda ifade şöyle duyulabilir:
— Почему́ ты мне не позвони́ла?
— Beni neden aramadın?
— У меня́ сел телефо́н.
— Telefonumun şarjı bitti.
Telefonun şarja takılması gerektiğini söylemek için на́до заряди́ть телефо́н veya на́до поста́вить телефо́н на заря́дку denilebilir. Burada заря́дка günlük dilde hem şarj etme işlemini hem de şarj cihazını ifade edebilir. Заря́д ise bataryada kalan enerji miktarıdır:
Оста́лось де́сять проце́нтов заря́да. — Yüzde on şarj kaldı.
Hangi “batarya”dan söz ediliyor?
Rusça батаре́я sözcüğü batarya veya akümülatör anlamının yanında kalorifer peteğini de anlatabilir. Fakat батаре́я се́ла denildiğinde bağlam genellikle elektrik enerjisi sağlayan bataryayı gösterir. Kalorifer peteğinin soğuk olduğunu söylemek için батаре́я холо́дная denir; onun için şarjın bitmesi anlamındaki сесть kullanılmaz.
Küçük ve değiştirilebilir pillerden söz ederken батаре́йка kelimesi de çok yaygındır. Tek pil için батаре́йка се́ла, birden fazla pil için батаре́йки се́ли denir. Cep telefonu ve bilgisayar gibi cihazlarda ise батаре́я veya аккумуля́тор daha uygun olabilir.
Türkçede doğal karşılık “şarjı bitti”, “bataryası bitti” veya araç için “akü bitti”dir. Батаре́я се́ла ifadesini kelimesi kelimesine çevirmek yerine Rusçada сесть fiilinin enerji kaybını anlatan özel kullanımı olarak öğrenmek gerekir.