Dev bir tatlı vitrininin önünde durduğunuzu ve hangisini seçeceğinize karar veremediğinizi düşününüz. Rusçada seçeneklerin çokluğu karşısındaki bu dağılma глаза́ разбега́ются sözleriyle anlatılır. Türkçede “insanın gözü şaşıyor” veya “hangisine bakacağını bilemiyor” denilebilir.
Gözler bedenden ayrılıp farklı yönlere koşmaz. İlgi aynı anda pek çok nesneye yöneldiği için bakışın tek bir yerde kalamadığı düşünülür. İfade genellikle renkli, çekici ve bol seçenekli mağazalar, pazarlar, menüler ya da sergiler için kullanılır; yalnızca görmekten çok seçim yapmakta zorlanma duygusunu taşır.
Çok şey görmek yeterli mi?
Her kalabalık görüntü için bu ifade kullanılmaz. Seçeneklerin insanın ilgisini çekmesi veya karar vermesini zorlaştırması gerekir:
В э́том магази́не сто́лько краси́вых веще́й, что глаза́ разбега́ются. — Bu mağazada o kadar çok güzel şey var ki insan hangisine bakacağını şaşırıyor.
От тако́го коли́чества десе́ртов у меня́ глаза́ разбега́ются. — Bu kadar çok tatlı karşısında hangisini seçeceğimi bilemiyorum.
На вы́ставке глаза́ разбега́лись от я́рких кра́сок. — Sergide parlak renkler karşısında insan nereye bakacağını şaşırıyordu.
Sıradan bir kalabalık rahatsızlık veriyor fakat hiçbir seçenek çekici görünmüyorsa yalnızca сли́шком мно́го всего́ yani “her şeyden çok fazla var” denebilir. Глаза́ разбега́ются genellikle ilgi ile kararsızlığı birlikte taşır.
Duygunun kime ait olduğu
Rusçada sahiplik yine у yapısıyla gösterilebilir:
У меня́ глаза́ разбега́ются. — Hangisine bakacağımı veya hangisini seçeceğimi bilemiyorum.
У ребёнка глаза́ разбежа́лись при ви́де игру́шек. — Oyuncakları görünce çocuk hangisine bakacağını şaşırdı.
У тури́стов разбега́лись глаза́ от сувени́ров. — Turistler hediyelik eşyalar karşısında neye bakacaklarını şaşırıyordu.
Şimdiki zamandaki разбега́ются mevcut izlenimi anlatır. Tamamlanmış geçmiş zaman разбежа́лись ani tepkiyi, tamamlanmamış разбега́лись ise geçmişte devam eden veya tekrarlanan durumu gösterebilir.
Seçememekle aynı şey mi?
Я не могу́ вы́брать doğrudan “Seçemiyorum” demektir. Bunun nedeni seçeneklerin çokluğu da olabilir, hiçbir seçeneğin uygun olmaması da olabilir.
Глаза́ разбега́ются ise seçeneklerin çok ve dikkat çekici olduğunu özellikle gösterir. Bu nedenle iki cümle birbirini tamamlayabilir:
Тут сто́лько всего́, что глаза́ разбега́ются. Я не могу́ вы́брать. — Burada o kadar çok şey var ki hangisine bakacağımı şaşırıyorum. Seçemiyorum.
Yakın bir başka ifade не зна́ю, за что хвата́тьсяdır. Bu söz çok sayıda iş ve sorumluluk karşısında nereden başlanacağını bilememeyi anlatır. Глаза́ разбега́ются daha çok görülen seçeneklere ve onların çekiciliğine bağlıdır.
Restorandaki kararsızlık
— Ты уже́ вы́брала, что бу́дешь зака́зывать?
— Ne sipariş edeceğini seçtin mi?
— Нет. Здесь тако́е большо́е меню́, что у меня́ глаза́ разбега́ются.
— Hayır. Burada öyle büyük bir menü var ki ne seçeceğimi bilemiyorum.
İfade alışveriş dışında da kullanılabilir:
В интерне́те сто́лько ку́рсов, что глаза́ разбега́ются. — İnternette o kadar çok kurs var ki hangisini seçeceğini bilemiyorsun.
На ры́нке глаза́ разбега́ются от фру́ктов и спе́ций. — Pazarda meyveler ve baharatlar karşısında insan nereye bakacağını şaşırıyor.
В музе́е глаза́ разбега́ются, но за оди́н день всё не посмо́тришь. — Müzede insan nereye bakacağını şaşırıyor fakat bir günde her şeyi görmek mümkün değil.
Türkçede tek bir sabit karşılık yoktur. “İnsanın gözü kamaşıyor”, “hangisine bakacağını şaşırıyor” ve “hangisini seçeceğini bilemiyor” bağlama göre kullanılabilir. Rusça глаза́ разбега́ются, çok sayıdaki çekici seçeneğin dikkati farklı yönlere dağıtmasını canlı bir görüntüyle anlatır.