Bir kitapçıdaki а́тлас ile kumaş mağazasındaki атла́с aynı şekilde yazılır fakat aynı nesneyi anlatmaz. İlk hecenin vurgulandığı а́тлас, haritaların toplandığı atlas kitabıdır. Son hecesi vurgulanan атла́с ise parlak ve düzgün yüzeyli bir kumaştır.
Bu kelimenin anlamını bulmak için çoğu zaman uzun bir açıklamaya gerek kalmaz. Harita, ülke ve coğrafya kelimeleri birinci anlamı; elbise, kumaş ve dikiş kelimeleri ikinci anlamı açıkça gösterir.
Haritaların toplandığı а́тлас
А́тлас, belirli bir konuya ait haritaların veya çizimlerin bir araya getirildiği kitaptır. Okulda kullanılan coğrafya atlaslarının yanı sıra tarih, anatomi veya astronomi atlasları da bulunabilir.
Sık kullanılan ifadeler:
- географи́ческий а́тлас — coğrafya atlası;
- шко́льный а́тлас — okul atlası;
- а́тлас ми́ра — dünya atlası;
- откры́ть а́тлас — atlası açmak;
- смотре́ть в а́тласе — atlasa bakmak.
На столе́ лежи́т географи́ческий а́тлас. Masanın üzerinde bir coğrafya atlası bulunuyor.
Уча́щийся откры́л а́тлас и нашёл Ту́рцию. Öğrenci atlası açtı ve Türkiye’yi buldu.
Па́па купи́л но́вый а́тлас для шко́лы. Babam okul için yeni bir atlas aldı.
Bu kullanımda kelime sıradan bir kitap gibi çekilir ve vurgu ilk hecede kalır: а́тлас, а́тласа, а́тласом.
Elbiselere dönüşen атла́с
Атла́с, pürüzsüz ve parlak yüzeyi bulunan bir kumaş türüdür. Abiye elbiselerde, eteklerde, kurdelelerde ve dekoratif eşyalarda kullanılabilir. Türkçede bu kumaş için “atlas” veya “saten” karşılıklarıyla karşılaşılabilir.
Kumaş anlamını gösteren ifadeler:
- гла́дкий атла́с — pürüzsüz atlas kumaş;
- си́ний атла́с — mavi atlas kumaş;
- атла́сная ткань — atlas kumaş;
- пла́тье из атла́са — atlas kumaştan yapılmış elbise;
- вы́брать атла́с — atlas kumaş seçmek.
Диза́йнер вы́брал бе́лый атла́с. Tasarımcı beyaz atlas kumaş seçti.
Пла́тье сши́то из атла́са. Elbise atlas kumaştan dikildi.
Э́тот атла́с мя́гкий и блестя́щий. Bu atlas kumaş yumuşak ve parlak.
Bağlamı gösteren kelimeler
| Cümlede görülen kelimeler | Doğru okunuş | Anlam |
|---|---|---|
| harita, ülke, coğrafya, okul | а́тлас | atlas kitabı |
| kumaş, elbise, dikiş, parlak | атла́с | atlas veya saten kumaş |
Bazen cümlede yalnızca а́тлас veya атла́с için kullanılan bir sıfat bulunur. Географи́ческий kelimesi harita kitabını, гла́дкий ve блестя́щий kelimeleri ise kumaşı işaret eder.
Alıştırma
Aşağıdaki cümlelerin her birini küçük bir sahne gibi düşününüz. Bir tarafta haritalarla çalışan bir öğrenci, diğer tarafta kumaş seçen bir tasarımcı vardır. Cümlenin hangi sahneye ait olduğunu belirledikten sonra uygun vurguyu seçiniz.
Alıştırmayı tamamladıktan sonra yanlış cevap verdiğiniz cümlelerde atlasın yanında kullanılan isim ve sıfatları yeniden inceleyiniz.